ศิลปะสุโขทัย

ศิลปะสุโขทัย

ศิลปะสุโขทัย ต้นกำเนิดศิลปะในยุคนี้

ศิลปะสุโขทัย เป็นศิลปะที่รุ่งเรืองในช่วงพุทธศตวรรษที่ 18-19 ตรงกับสมัยสุโขทัย ถือกำเนิดขึ้นมาจากแรงบันดาลใจทางพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะพุทธศาสนาแบบเถรวาท ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากลังกา ดังปรากฏในโบราณสถานหลายแห่งที่มีแนวความคิดและลักษณะรูปแบบคล้ายกับสถาปัตยกรรมลังกา เช่น เจดีย์ช้างล้อมมเหยงคณ์ในลังกา พระพุทธรูปวัดตะพานหินที่สุโขทัย พระสี่อิริยาบถที่กำแพงเพชร เป็นต้น นอกจากนี้ยังได้ผสมผสานกับศิลปะอื่นๆ ได้แก่ พม่า ขอม และจีน

ปัจจัยที่ส่งผลต่อต้นกำเนิดศิลปะสุโขทัย ได้แก่

  • อิทธิพลทางศาสนา พระพุทธศาสนาเป็นศาสนาประจำชาติของไทยมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย พระมหากษัตริย์และประชาชนชาวสุโขทัยให้ความสำคัญกับพระพุทธศาสนาเป็นอย่างมาก จึงมีการสร้างศาสนสถานและพระพุทธรูปจำนวนมาก ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของศิลปะสุโขทัย
  • อิทธิพลทางวัฒนธรรม อาณาจักรสุโขทัยตั้งอยู่ในบริเวณลุ่มแม่น้ำยมและแม่น้ำน่าน เป็นแหล่งรวมชนชาติต่าง ๆ ที่มีวัฒนธรรมและศิลปะที่แตกต่างกัน ส่งผลให้ศิลปะสุโขทัยได้รับอิทธิพลจากศิลปะของชนชาติต่างๆ เหล่านี้
  • ความเจริญรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจ อาณาจักรสุโขทัยเป็นศูนย์กลางการค้าและเศรษฐกิจที่สำคัญในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ส่งผลให้ประชาชนมีความมั่งคั่งและสามารถสนับสนุนการสร้างศาสนสถานและพระพุทธรูปได้

ศิลปะยุคสุโขทัย เป็นรากฐานของศิลปะไทยสมัยต่อมา รูปแบบและเอกลักษณ์ของศิลปะสุโขทัยได้ถูกสืบทอดและต่อยอดในศิลปะไทยสมัยอยุธยา รัตนโกสินทร์ และสมัยปัจจุบัน ตัวอย่างอิทธิพลของศิลปะสุโขทัยต่อศิลปะไทย ได้แก่ รูปแบบเจดีย์ทรงระฆัง พระพุทธรูปประทับนั่งปางสมาธิ และลายดอกพุดตาน ดังนั้นแล้ว ศิลปะสมัยสุโขทัย จึงเป็นมรดกอันล้ำค่าของชาติไทย เป็นศิลปะที่งดงามและทรงคุณค่า สะท้อนให้เห็นถึงอารยธรรมอันรุ่งเรืองของไทยในอดีต ศิลปะสุโขทัยจึงควรได้รับการอนุรักษ์ และสืบทอดต่อไป

ผลงานจิตรกรรมในยุคของสุโขทัย

จิตกรรมศิลปะสุโขทัย ปรากฏเป็นภาพเขียนผนังภายในวัดและวิหาร ส่วนใหญ่เป็นภาพพระพุทธประวัติ ภาพเทพชุมนุม และภาพเกี่ยวกับวรรณคดี มีลักษณะเด่น คือ ใช้สีสันสดใส ลวดลายอ่อนช้อย ละเอียดอ่อน ตัวอย่างจิตรกรรมสุโขทัยที่สำคัญ ได้แก่ จิตรกรรมฝาผนังวัดศรีชุม จิตรกรรมฝาผนังวัดมหาธาตุ เป็นต้น

ผลงานประติมากรรมในยุคสุโขทัย

ประติมากรรมศิลปะสุโขทัย เป็นศิลปะที่แสดงถึงคติความเชื่อและอุดมคติของชาวสุโขทัย พระพุทธรูปเป็นงานประติมากรรมที่โดดเด่นที่สุดในศิลปะสุโขทัย มีลักษณะเด่น คือ พระพุทธรูปประทับนั่งปางสมาธิ แสดงออกถึงความสงบเยือกเย็น อ่อนช้อย งดงาม ตัวอย่างพระพุทธรูปสุโขทัยที่สำคัญ ได้แก่ พระพุทธรูปวัดศรีชุม พระพุทธรูปวัดชนะสงคราม พระพุทธรูปวัดป่าแก้ว เป็นต้น

ผลงานสถาปัตยกรรมในยุคของสุโขทัย

สถาปัตยกรรมศิลปะสุโขทัย สถาปัตยกรรมศิลปะสุโขทัย มีลักษณะเด่น คือ การสร้างเจดีย์ทรงระฆังแบบลังกา เจดีย์ทรงดอกบัวตูมแบบขอม และเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์แบบพื้นบ้าน เจดีย์ทรงระฆังแบบสุโขทัยเป็นเจดีย์ที่มีความโดดเด่นมากที่สุด มีลักษณะฐานเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส รองรับเรือนธาตุทรงระฆัง ยอดเจดีย์เป็นปล้องไฉน ประดับด้วยลายปูนปั้นและกระเบื้องเคลือบ ตัวอย่างเจดีย์ทรงระฆังแบบสุโขทัยที่สำคัญ ได้แก่ เจดีย์วัดมหาธาตุ เจดีย์วัดศรีชุม เจดีย์วัดช้างล้อม เป็นต้น

คุณค่าของศิลปะสุโขทัย

สุโขทัยเป็นศิลปะที่รุ่งเรืองที่สุดในประวัติศาสตร์ไทย มีอายุประมาณ 200 ปี ในช่วงที่อาณาจักรสุโขทัยเป็นศูนย์กลางทางการเมืองและวัฒนธรรมของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ศิลปะสุโขทัยมีคุณค่าในด้านต่างๆ ดังนี้

  • คุณค่าทางประวัติศาสตร์ ศิลปะสุโขทัยเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการของสังคมไทยในยุคแรก ๆ สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อ ค่านิยม และวิถีชีวิตของผู้คนในยุคนั้นได้เป็นอย่างดี
  • คุณค่าทางศิลปะ ศิลปะสุโขทัยมีความงดงามอ่อนช้อย เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว แสดงถึงฝีมือและความประณีตของช่างไทยในยุคนั้น ผลงานศิลปะสุโขทัยที่มีชื่อเสียง เช่น พระพุทธรูปสำริดทรงเครื่องสุโขทัย เจดีย์ทรงระฆัง ลายรดน้ำ ฯลฯ
  • คุณค่าทางศาสนา ศิลปะสุโขทัยส่วนใหญ่สร้างขึ้นเพื่อศาสนา โดยเฉพาะพระพุทธศาสนา สะท้อนให้เห็นถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนาของชาวไทยในยุคนั้น ผลงานศิลปะสุโขทัยที่เกี่ยวกับศาสนา เช่น พระพุทธรูป เจดีย์ โบสถ์ วิหาร ฯลฯ
  • คุณค่าทางวัฒนธรรม ศิลปะสุโขทัยได้ถ่ายทอดสู่ศิลปะไทยในยุคต่อๆ มา กลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีความสำคัญยิ่งต่อชาติไทย ในปัจจุบัน ศิลปะสุโขทัยได้รับการยกย่องให้เป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรมจากองค์การยูเนสโก

ด้วยเหตุนี้ ผลงานต่างๆ ในยุคสมัยของศิลปะสุโขทัยจึงถือเป็นสมบัติล้ำค่าของชาติไทย สมควรที่จะได้รับการอนุรักษ์และสืบทอดต่อไป

ติดตามยุคของศิลปะอื่นๆ ได้ที่ : ศิลปะอู่ทอง

อ่านบทความเกี่ยวกับศิลปะเพิ่มเติมได้ที่ : https://artisworlds.com/